नारायण नागबळी पूजा त्र्यंबकेश्वर
नारायण नागबळी पूजा त्र्यंबकेश्वर
नारायण नागबळी पूजा हा एक पवित्र आणि महत्वाचा विधी आहे, ज्याचा उपयोग पितृदोष दूर करण्यासाठी आणि दुर्मरणामुळे होणाऱ्या समस्यांवर मात करण्यासाठी केला जातो. या पूजेला विशेषतः गरूड पुराणात विस्तृतपणे वर्णन केले आहे. सापांच्या हत्या आणि पितरांच्या आत्म्यांच्या शांतीसाठी हा विधी अत्यंत आवश्यक मानला जातो. हा विधी संपूर्ण कुटुंबासाठी एक संरक्षण कवच तयार करतो आणि जीवनात आलेल्या अडचणींवर मात करण्यास मदत करतो.
नारायण नागबळी हा तीन दिवसांचा हिंदू धर्मातील एक विधी आहे जो केवळ नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे केला जातो. वस्तुतः हे नारायण बळी आणि नाग बळी नावाचे दोन एकामागे एक केले जाणारे दोन विधी आहेत. यातील नारायण बळी विधी अकाली मृत्यू पावलेल्या कुटुंबातील सदस्यांच्या आत्म्यांना मुक्ती आणि गती देण्यासाठी तर नाग बळी हा साप (विशेषतः नाग) मारण्याच्या पापातून मुक्ती मिळवण्यासाठी केला जातो.
शिव पुराणात अध्याय २६ मध्ये त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग आणि गंगा नदीचे धरतीवरील आगमन याबद्दल विस्तृत वर्णन केले गेले आहे. त्याचप्रमाणे यात त्र्यंबकेश्वर मध्ये पूजा-अर्चना केल्याने होणारी फलप्राप्ती वर्णित आहे. त्र्यंबकेश्वर मध्ये केलेले अनुष्ठान-पूजा हे सफल होतात याचे भक्तांना नेहमीच अनुभव येतात. ह्या पुण्य स्थळी पूजा-अनुष्ठान केल्याने पापमुक्ती तर होतेच शिवाय पुण्यप्राप्ती देखील होते.
नारायण नागबळी पूजा
त्र्यंबकेश्वर येथे विविध वैदिक पूजा आणि विधी शास्त्रानुसार पार पाडले जातात. त्यापैकी “नारायण नागबळी पूजा” ही पितृदोषाच्या निवारणासाठी केलेली एक वैदिक पूजा आहे. या पूजेसाठी तीन दिवसांचा कालावधी आवश्यक असतो. या विधीमध्ये दोन स्वतंत्र प्रकारच्या पूजांचा समावेश आहे, म्हणजेच नारायण बळी आणि नागबळी.
पितरांच्या असंतुष्ट आत्म्यांच्या शांतीसाठी नारायण बळी पूजा केली जाते, तर नकळत किंवा जाणूनबुजून सापाचा मृत्यू झाल्यास, त्याच पापातून मुक्त होण्यासाठी नागबळी पूजा केली जाते. दोन्ही पूजांचा उद्देश पितृदोष किंवा पितृशापातून मुक्ती मिळवणे आणि पितरांच्या आत्म्यांना शांती प्रदान करणे हा आहे.
विशेषतः, नकळत साप मारला गेल्यास, त्या पापातून मुक्ती मिळवण्यासाठी नागबळी पूजा केली जाते. त्याचबरोबर, ज्या व्यक्तींचे अंतिमसंस्कार होऊ शकले नाहीत (जसे की घरातून गायब झालेली व्यक्ती), अशा व्यक्तींच्या आत्म्यांना मोक्ष प्राप्त होण्यासाठी देखील नारायण नागबळी विधी पार पाडला जातो.
नारायण नागबळी पूजा का करावी?
नारायण नागबळी पूजा त्या वेळी केली जाते जेव्हा एखाद्या व्यक्तीने सापाची हत्या केली असेल, करवली असेल, किंवा सापाची हत्या होत असताना त्या व्यक्तीने प्रोत्साहन दिले असेल, किंवा साप मारला जात असताना त्यात हस्तक्षेप न करता त्याचा आसुरी आनंद घेतला असेल.
अशा परिस्थितीत त्या व्यक्तीला सापाच्या हत्येचे पाप लागते, ज्यामुळे नागदोष तयार होतो. या पापाचे परिणाम म्हणून जीवनात अडचणी आणि दुःख येतात. हा दोष दूर करण्यासाठी नारायण नागबळी पूजा केली जाते.
- अपघातामुळे मृत्यू होणे
- आत्महत्या करून मृत्यू होणे
- घरातून निघून जाणे आणि पुन्हा न परतणे
- संतती न होणे आणि मृत्यू होणे
- धनाच्या अत्याधिक लोभामुळे मृत्यू होणे
वरील सर्व कारणांमुळे परिवाराच्या पत्रिकेत पितृदोष तयार होतो. त्याच्या निवारणार्थ नारायण नागबळी पूजा केली जाते. तसेच, संतती प्राप्तीसाठी आणि कुटुंबाच्या उन्नतीसाठी देखील ही पूजा अत्यंत फलदायी मानली जाते.
२०२6 मध्ये नारायण नागबळी पूजा करण्यासाठी शुभ दिवस
15 दिवसांचा पितृ पक्ष कालावधी, जो हिंदू पंचांगातील अश्विन महिन्यात (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) येतो, यामध्ये नारायण नागबळी पूजा केली जाते. पितृ पक्षात पूर्वजांचे विधी आणि संस्कार करून त्यांचा आशीर्वाद मिळवण्याचा प्रयत्न केला जातो. हा कालावधी अत्यंत शुभ मानला जातो.
पितृ पक्षाच्या तारखा दरवर्षी चंद्र कॅलेंडरनुसार बदलत असतात. 2024 मध्ये पितृ पक्ष 17 सप्टेंबरला सुरू होईल आणि 1 ऑक्टोबरला संपेल. हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की नारायण नागबळी पूजा कोणत्याही दिवशी करता येते, एकादशी आणि अमावस्या वगळता, कारण हे दिवस अशुभ मानले जातात.
नारायण नागबळी पूजेचे मुहूर्त 2026
जानेवारी २०२५: २, ८, ११, १५, १८, २९
फेब्रुवारी २०२५: ४, ७, १४, १७, २६
मार्च २०२५: ३, ६, १०, १७, २१, २५
एप्रिल २०२५: ३, ६, ९, १३, २७, ३०
मे २०२५: ४, १०, १५, ३१
जून २०२५: ६, १५, २१, २७
जुलै २०२५: १, ४, १२, २५
ऑगस्ट २०२५: १, ९, १५, २४
सप्टेंबर २०२५: १, ११, १४, १७, २०, २५, २९
ऑक्टोबर २०२५: ३, ८, ११, २४, ३०
नोव्हेंबर २०२५: ५, ८, ११, १४, २२, २६
डिसेंबर २०२५: २, ५, ११, १५, १९, २९
नारायण नागबळी पूजा न केल्यास येणाऱ्या अडचणी
- संतती न होणे किंवा गर्भपात होणे.
- कुटुंबात कलह निर्माण होणे.
- अकाली मृत्यू, जसे आत्महत्या, खून, भ्रूणहत्या, अपघात.
- स्वप्नात नाग दिसणे किंवा अचानक काही अघटित घडणे.
- घरातील सुवासिनीस खिन्नता, भीती, अस्वस्थता आणि असुरक्षितता वाटणे.
- घरातून एखादी व्यक्ती पळून जाणे.
- धंद्यात नुकसान होऊन कर्जबाजारी होणे.
- भाऊबंदकीत नुकसान, जमिनीचे व्यवहार ठप्प होणे.
- वारंवार कोर्ट कचेऱ्या दाखल करणे.
- नोकरीत अपयश आणि प्रमोशन न मिळणे.
- नोकरी किंवा धंद्यात लक्ष न लागणे.
- सततचे आजारपण त्रास देणे.
- लहान मुलांना वारंवार त्रास होणे.
- घरात सतत अशांततेचे वातावरण असणे.
- व्यसन, परनिंदा किंवा चुकीच्या मार्गाकडे वळणे.
- भांडणे होऊन घटस्फोट किंवा जुळलेल्या लग्नांचा मोड होणे.
नारायण नागबळी पूजेची संपूर्ण माहिती
नारायण नागबळी पूजा केव्हा करावी?
काम्य कर्माचे इच्छित फळ मिळवण्यासाठी नारायण नागबळी पूजा विधी शुभ मुहूर्तावर करणे आवश्यक आहे. जेव्हा ग्रह बृहस्पति आणि ग्रह शुक्र “पौष” महिन्यात स्थापित होतात, तेव्हा तो चंद्र पंचांगानुसार अतिरिक्त महिना म्हणून ओळखला जातो.
पूजा करण्यासाठी योग्य दिवस
चंद्र पंधरवड्याचा ५ वा आणि ११ वा दिवस नारायण नागबळी विधी करण्यासाठी सर्वात योग्य मानला जातो. हस्त नक्षत्र, पुष्य नक्षत्र, आश्लेषा नक्षत्र तसेच मृग, अर्ध आणि स्वाती नक्षत्रांमध्ये हा विधी केला जातो. रविवारी, सोमवारी आणि गुरुवारी हा विधी करणे विशेष शुभ मानले जाते.
नारायण नागबळी पूजा कोण करू शकतात?
शास्त्रानुसार, नारायण नागबळी पूजा पुरुष एकट्याने करू शकतो, परंतु स्त्री एकट्याने ही पूजा करू शकत नाही. कुटुंबातील सदस्यांच्या उन्नतीसाठी विधुर व्यक्तीही हा विधी करू शकतात.
संतती प्राप्तीसाठी दांपत्यही हा विधी करू शकतात. गर्भवती महिलांना सात महिन्यांच्या गर्भावस्थेपर्यंत हा विधी करण्याची अनुमती आहे.
विवाहासारख्या पवित्र कार्यानंतर हिंदूंनी एक वर्षभर हा विधी करू नये. जर पालकांचे निधन झाले असेल, तर मृत्यूच्या एका वर्षानंतर हा विधी केला जाऊ शकतो.
नारायण नागबळी पूजेची पद्धती
नारायण नागबळी पूजा ही तीन दिवसात संपन्न होते. प्रत्येक दिवशी विशिष्ट विधी आणि पूजा केल्या जातात.
पहिला दिवस
- कुशावर्त तीर्थावर पवित्र स्नान करून नवीन वस्त्र धारण करणे.
- विष्णू पूजन व विष्णू तर्पण करणे.
- पंचदेवतांच्या प्रतिमा पाच कलशांवर स्थापन करून पूजा करणे.
- हवन आणि १६ पिंडांचे श्राद्ध करणे.
- काकबली आणि पालाशविधी करणे.
- मनुष्यरूपी पुतळ्याचे अंत्यसंस्कार व दशक्रिया विधी करणे.
दुसरा दिवस
- महिकोधिष्ठ श्राद्ध केले जाते.
- सपिंडी श्राद्ध विधी केला जातो.
- नागबली विधी संपन्न केला जातो.
तिसरा दिवस
- श्री गणेशाचे ध्यान व गणपती पूजन केले जाते.
- सुवर्णनिर्मित नागाची पूजा करून तो गुरुजींना समर्पित केला जातो.
- याच दिवशी नारायण नागबळी पूजेची सांगता होते.
नारायण नागबळी पूजेचे फायदे
- उत्तम आरोग्य आणि यशाची प्राप्ती होते.
- वडिलोपार्जित शापातून मुक्तता मिळते.
- पितृ दोषाचे दुष्परिणाम दूर होतात.
- व्यवसायात यश मिळते.
- दांपत्य जीवनात संतती सुखाची प्राप्ती होते.
- वाईट स्वप्नांपासून आणि नकारात्मकतेपासून मुक्तता मिळते.